|
Ülkemizde, 1923 yılında yapılan İzmir İktisat Kongresi'nde ilk kambiyo kontrol fikri
konuşulmaya başlanmış ise de, 1929 yılında 1447 sayılı Menkul Kıymetler ve Kambiyo
Borsaları Kanunu çıkartılmıştır. 1930 yılında o zamanın ekonomik şartlarına göre
bu gün yürürlükte olan Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanunun temelini
oluşturan 1567 sayılı kanun çıkartılmıştır.
1937 yılında 12 sayılı takas işlemlerini düzenleyen karar 1947 yılına kadar yürürlükte
kalmış, 1955 yılında ihracata ilişkin hükümler ile ülkeye döviz getirme yükümlülüklerini
esasa bağlayan ve ülkedeki tüm dövizleri Maliye Bakanlığı'nın emrine veren 14 sayılı
karar çıkartılmıştır.
1962 yılında dış ticarette ödeme sistemi esas alınarak hazırlanan ve 1983 yılına
kadar yürürlükte kalan 17 sayılı karar çıkartılarak uygulanmaya başlanmıştır.
1970'li yıllarda Bretton Woods sisteminin çökmesi sonucu, sabit kur sisteminden
vazgeçen ülkeler 1973 yılından itibaren kademeli olarak paralarının değerini dalgalanmaya
bırakmışlardır. Ülkemizde ise dünyadaki bu değişime paralel olarak 1983 yılında
28 sayılı karar, 1984 yılında 30 sayılı karar, 1989 yılında 32 sayılı kararla son
şeklini bulan, dalgalı kur sistemi benimsenmiştir. Bunun sonucu, döviz tasarrufu
devletin tekelinden çıkartılmış, gerçek ve tüzel kişilerin tasarrufuna imkan tanımıştır.
Kambiyo rejiminin serbestleştirilmesi sonucu ülkemizde ulusal para otoritesi ekonomik
yapımıza uygun olarak paramızın dalgalanmasını sağlayacak kurumsal düzenlemeler
yapmış, T.C. Merkez Bankası yayımladığı genelgeler ile FX piyasasında oranların
belirlenmesini düzenlemiştir. Nisan 1990'da Türkiye, IMF'ye IMF anlaşma yer alan
VIII.Maddenin 2, 3 ve 4 fıkralarındaki yükümlülükleri yerine getirmeyi kabul etmiştir.
Buna göre Türkiye " IMF' nin onayı olmaksızın cari uluslar arası işlemlerdeki ödemelere
sınırlamalar getirmekten, ayrımcı döviz kuru veya çoklu kur uygulamalarından kaçınacaktır".
Türkiye kendi ulusal parasının konvertibilitesini sağlama yükümlülüğünü de üzerine
almıştır.
Ülkedeki faiz ve kur politikası, her şey tam yoluna girdi derken 2000 yılının kasım
ayında, para programındaki aksaklık ile ilk olumsuz sinyallerini vermiş, nihayi
patlama maalesef 2001 şubat ayında gerçek yüzünü gösterince, eski sistemden vazgeçilerek
yeni sisteme, bir başka deyişle dalgalı kur sistemine geçilmesi süreci başlatılmış
ve yeni ekonomik programın hazırlanması kaçınılmaz olmuştur.
A - DÖVİZ PİYASALARINDAKİ İŞLEM YAPABİLEN MALİ ARACI KURULUŞLARI VE
DÖVİZ EFEKTİF PİYASALARI
Döviz Piyasalarının Mali Aracı Kuruluşları
Ülkemizde öteden beri bir çok kişi ve kuruluş, başka deyişle temel kaynağı İstanbul
Kapalı çarşı da legal ve illegal yollarla yıllarca döviz alım ve satımı ve bu işlere
aracılık eden kişi ve kuruluşlar her zaman bu ticaretin içinde yer almışlardır.
Yeniden yapılanma süreci içinde 1980'li yıllarda itibaren Türk Parası Kıymetini
koruma hakkındaki kararlar çerçevesinde gerçek yapılandırma şeklini almış;
Bankalar,
Özel Finans Kurumları,
Yetkili Müesseseler,
Yetkili Müessese ve Altın Borsası üye kuruluşlar,
Altın Borsası Aracı Kuruluşları,
Bu çalışma içinde ana konu yetkili müesseseler olduğundan, bankalar
ve özel finans kurumları ile ilgili bölümlere değinilmemiştir.
|